Θάνατος επιλογής ή επιβολής;

Στην κοινωνία του 21ου αιώνα ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα θέματα είναι αυτό της ανθρώπινης ευθανασίας, ένα ζήτημα με προεκτάσεις ιατρικές, κοινωνικές, νομικές και θρησκευτικές. Η λέξη “ευθανασία” ετυμολογικά φέρει τη σημασία του καλού και ένδοξου θανάτου, ωστόσο με τον όρο “ευθανασία” εννοούμε τον ανώδυνο θάνατο, που οφείλεται στην χρήση ιατρικών μεθόδων όταν δεν υπάρχει ελπίδα σωτηρίας του ασθενούς. Πότε όμως η αφαίρεση μιας ζωής έστω και υπό αυτές τις συνθήκες θεωρείται νόμιμη και αναγκαία;

Στην Ολλανδία, στο Βέλγιο (2002) και πιο πρόσφατα (2009) στο Λουξεμβούργο η ευθανασία έχει αποποινικοποιηθεί. Νόμος για τη μη εκούσια παθητική ευθανασία ψηφίστηκε το 2009 στην Πολιτεία Ουάσιγκτον των ΗΠΑ και το 1999 στο Όρεγκον και αφορά ασθενείς με προσδόκιμο όριο ζωής μικρότερο των έξι μηνών. Η ευθανασία είναι από τα τελευταία ζητήματα που εντάσσονται στη νομοθεσία διαφόρων χωρών, με ορισμένες να μιμούνται το ολλανδικό μοντέλο και άλλες να το απορρίπτουν. Στη χώρα μας δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία για την ευθανασία, έτσι εντάσσεται στο γενικό ποινικό πλαίσιο της ανθρωποκτονίας και της συμμετοχής σε αυτοκτονία, που υπακούουν  στα άρθρα 300 και 301 του ποινικού κώδικα και ορίζουν:

Άρθρο 300

Ανθρωποκτονία με συναίνεση

Όποιος αποφάσισε και εκτέλεσε ανθρωποκτονία ύστερα από σπουδαία και επίμονη απαίτηση του θύματος και από οίκτο γι’ αυτόν που έπασχε από ανίατη ασθένεια τιμωρείται με φυλάκιση.

Άρθρο 301

Συμμετοχή σε αυτοκτονία

Όποιος με πρόθεση κατέπεισε άλλον να αυτοκτονήσει, αν τελέστηκε η αυτοκτονία ή έγινε απόπειρά της, καθώς και όποιος έδωσε βοήθεια σ’αυτή τιμωρείται με φυλάκιση.

Παρά το αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο υπάρχει μια μερίδα ανθρώπων που τάσσεται υπέρ της επιτρέψιμης και ελεγχόμενης ευθανασίας υποστηρίζοντας την ακόλουθη θέση:

Είναι γενικά παραδεκτό ότι κάθε άνθρωπος είναι κύριος του εαυτού του και θα πρέπει να του αναγνωρίζεται το εύλογο δικαίωμα να επιλέγει τη στιγμή του θανάτου του εφόσον εν δυνάμει έχει αποκτήσει την ελεύθερη βούληση. Τα θετικά οφέλη που συνεπάγεται η ευθανασία είναι πολλά.  Κυριότερο αποτέλεσμα της ευθανασίας αποτελεί η διαφύλαξη της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπου. Παράλληλα, τα άτομα εκτός της αξιοπρέπειάς τους επιθυμούν να απαλλάξουν τον εαυτό τους από ανυπόφορους πόνους, καθώς  υποφέρουν από χρόνιες, μη θεραπεύσιμες αρρώστιες. Επιπρόσθετα, με την ευθανασία επιτυγχάνεται η ψυχική ισορροπία του ανθρώπου και συγχρόνως δεν επιδεινώνεται η κατάστασή τους διότι γνωρίζουν ότι δεν θα αποτελούν πλέον βάρος στο οικογενειακό περιβάλλον.

Οι υποστηρικτές της αντίθετης γνώμης υπογραμμίζουν ότι η ζωή αποτελεί αγαθό αδιαμφισβήτητης αξίας και προστατεύεται  από την κοινωνία σε κάθε περίπτωση, χωρίς να τίθενται προϋποθέσεις ή επιμέρους διακρίσεις. Μπορεί βέβαια η ευθανασία να φαντάζει επιλογή ελεύθερης βούλησης, καθώς ο ίδιος ο παθών επιλέγει να θέσει τέλος στη ζωή του, πώς όμως μπορεί ο θεράπων γιατρός να εγγυηθεί πως η ψυχολογική και διανοητική του κατάσταση του επιτρέπουν να πάρει μια τόσο ζωτικής σημασίας απόφαση; Ο παρατεταμένος πόνος της ασθένειας κι η διακινδύνευση της αξιοπρέπειας είναι φυσικό να γεννούν στο άτομο την επιθυμία του θανάτου δεν δικαιολογούν όμως και δεν απαλλάσσουν νομικά την εμπλοκή του γιατρού ή του οικείου προσώπου στην οικειοθελή θανάτωση του ασθενή. Το αίτημα για έλεος απέναντι στην οδύνη και την εξαθλίωση είναι σίγουρα σεβαστό, όμως  συνιστά μια απαίτηση που δημιουργεί συνειδησιακή σύγκρουση στο πρόσωπο που καλείται να συνδράμει στην εν ψυχρώ αφαίρεση ζωής του συνανθρώπου του. Ο γιατρός ή ο οικείος βρίσκονται αντιμέτωποι με τις ποινικές κυρώσεις που ακολουθούν την πράξη τους καθώς και με το συνειδησιακό βάρος που συνεπάγεται την τέλεση μιας τέτοιας πράξης, ακόμα και στην περίπτωση που ο θάνατος του προσώπου θεωρείται αναπόφευκτος. Ακόμα, όπως αναφέρουν, με τη ραγδαία ανάπτυξη της επιστήμης μπορεί μια περίπτωση που μέχρι πρότινος να θεωρούνταν ανίατη και που με την νομιμοποίηση της ευθανασίας θα έδινε στον ασθενή το δικαίωμα στέρησης της ζωής να είναι πλέον θεραπεύσιμη. Επιπλέον, προβάλλουν την ανησυχία πως μια τέτοια νομοθετική απόφαση θα αποτελέσει μέσο εξυπηρέτησης των  συμφερόντων τόσο ασφαλιστικών εταιριών όσο και συγγενών που έχουν κληρονομικά συμφέροντα. Μήπως πρέπει να αναρωτηθούμε αν η επιτροπή της ανθρώπινης ευθανασίας χρησιμοποιηθεί ως μέσο “εξυγίανσης” της κοινωνίας από ευπαθείς μη παραγωγικές ομάδες και στο βωμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν αποτελέσει παρά ένα σύγχρονο Καιάδα;

Προς το παρόν στη χώρα μας δε τίθεται αυτό το ερώτημα αλλά όταν και αν ακόμα τεθεί θα είμαστε σίγουροι ότι κάναμε τη σωστή επιλογή και δώσαμε τη σωστή απάντηση; Είναι τελικά η ζωή ένα δώρο  που μπορούμε χωρίς ενδοιασμούς να στερήσουμε από κάποιον;

  

Τερζή Αναστασία Β2

               Τόπι Ζωή Β Λυκείου, 2ο ΓΕΛ Νεάπολης