Προστακτική: ορθογραφία και παρατηρήσεις

Η προστακτική έχει τύπους μόνο για το β’ ενικό και το β’ πληθυντικό στον ενεστώτα και αόριστο και έχει διαφορετικούς τύπους από την οριστική, τουλάχιστον για το β’ ενικό (δένε). Η προστακτική δεν έχει τύπους για την άρνηση. Όταν θέλουμε να δώσουμε αρνητική προσταγή χρησιμοποιούμε την υποτακτική, 
π.χ. Τρέχα γρήγορα (προστακτική) / Μην τρέχεις γρήγορα (υποτακτική).

Ορθογραφία Προστακτικής:
Το β΄πληθυντικό πρόσωπο της Προστακτικής Αορίστου λήγει σε:
α) στην Ενεργητική φωνή σε:   
    - ήστε (για ρήματα β΄συζυγίας: νικώ, μιλώ, θεωρώ, ... κλπ)
    - ίστε (σε -ίζω, ανθίζω)
    - είστε (α΄συζυγίας ρήματα: κλείνω, πείθω, σείω, δανείζω)
    - οίστε (σε -οίζω, αθροίζω)
    - ύστε (σε -ύζω, δακρύζω)
β) στην Παθητική φωνή σε:
    - είτε (στα ρήματα της α΄και β΄συζυγίας)
Προσέχουμε πολύ το διαχωρισμό των καταλήξεων  -ήστε και -είστε στα ρήματα β΄τάξης της β΄συζυγίας.
    σε -είστε λήγει το β΄πληθυντικό πρόσωπο της Οριστικής και της Υποτακτικής Αορίστου στην Παθητική φωνή
    σε -ήστε λήγει το β΄πληθυντικό πρόσωπο της Προστακτικής Αορίστου στην Ενεργητική φωνή
π.χ. Δε θεωρείστε οι καλύτεροι παίκτες.
       (Οριστική Αορίστου Παθητικής φωνής)
       Δεν πρέπει να θεωρείστε οι καλύτεροι παίκτες.
       (Υποτακτική Αορίστου Παθητικής φωνής)
       Θεωρήστε τη λύση αυτή σωστή.
       (Προστακτική Αορίστου Ενεργητικής φωνής)

Εκεί λοιπόν που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή είναι τα ρήματα της β' συζυγίας, δηλαδή τα ρήματα που στο α' εν. της οριστικής του ενεστώτα τονίζονται στο -ώ, π.χ. κτυπώ, τραγουδώ, σιωπώ, μιλώ, τηλεφωνώ, θεωρώ, ζητώ κ.ά.

Στην ενεργητική φωνή, στον ενεστώτα, διακρίνουμε τους τύπους: 

	οριστική	υποτακτική	προστακτική
ενεστώτας ενεργ. φ.	ζητάτε θεωρείτε	να ζητάτε να θεωρείτε	ζητάτε θεωρείτε
αόριστος ενεργ. φ.	ζήτησες ζητήσατε θεώρησες, θεωρήσατε	να ζητήσεις να ζητήσετε να θεωρήσεις να θεωρήσετε	ζήτησε ζητήστε θεώρησε θεωρήσ(ε)τε
ενεστώτας παθητικής φ.	θεωρείστε	να θεωρείστε
αόριστος παθητικής φ.	ζητήθηκες ζητηθήκατε θεωρήθηκες θεωρηθήκατε	να ζητηθείς να ζητηθείτε να θεωρηθείς να θεωρηθείτε	ζητήσου ζητηθείτε θωρήσου θεωρηθείτε

Η αιτία του λάθους δικαιολογείται ίσως από τη διαφορά μεταξύ της προστακτικής αορίστου της ενεργητικής φωνής και της υποτακτικής ενεστώτα της παθητικής φωνής. Η προστακτική γράφεται με -η-, η υποτακτική με -ει-.

Οδηγία: Όταν πρέπει να αναρωτηθούμε πώς θα γράψουμε την προστακτική, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας:

α) αν το ρήμα τελειώνει σε [-izo], τότε διατηρούμε το -[i]- του θέματος, π.χ. δανείζω > δανείστε, γεμίζω > γεμίστε

β) αν το ρήμα τελειώνει σε -ώ (π.χ. ζητώ) και αν είναι προστακτική αορίστου ενεργητικής φωνής, τότε γράφεται με -η.

Ένα δεύτερο πρόβλημα, όχι τόσο ορθογραφίας αλλά διατύπωσης, παρατηρείται στην προστακτική των σύνθετων ρημάτων με πρόθεση, π.χ. δια-γράφω, ανα-βάλλω. Πολύ συχνά οι ομιλητές παρασύρονται από την εσωτερική αύξηση των ρημάτων (διαγράφω > διέγραφα, αναβάλλω > ανέβαλα κι έτσι σχηματίζουν την προστακτική με αύξηση, κάτι που είναι λάθος.
Έτσι, όταν θέλουμε να προστάξουμε
δε λέμε: διέγραψε τη λανθασμένη απάντηση,  αλλά: διάγραψε τη λανθασμένη απάντηση
δε λέμε: ανέβαλε την αναχώρηση, αλλά ανάβαλε την αναχώρηση
Ένας εύκολος τρόπος για να αποφύγουμε το λάθος, είναι να σκεφτούμε πώς σχηματίζεται η υποτακτική, π.χ.
διαγράφω, να διαγράφεις > διάγραφε, να διαγράψεις > διάγραψε
αναβάλλω, να αναβάλλεις > ανάβαλλε, να αναβάλεις > ανάβαλε

                                                                                                                     Πηγές: 

http://dimotikonline.blogspot.gr/

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/